Mae 'Llu Gofod yr Unol Daleithau'—un o lu o ddyfeisiadau penchwiban Donald Trump—wedi cynnig un o’r mentrau milwrol gwaethaf a awgrymwyd erioed yn y DU: rhwydwaith o 27 dysgl radar o’r enw DARC yng nghanol Penrhyn Dewi. Bydd y datblygiad hwn yn peryglu iechyd, yn dinistrio twristiaeth ac andwyo phrydferthwch yr ardaloedd hyn.
Bydd dysglau radar DARC arfaethedig o faint adeilad, aml-lawr o ran lled ac uchder, ac yn creu gymaint o ymbelydredd fel y dengys astudiaethau gwyddonol na fydd hi’n ddiogel i neb fyw yn agos atynt.
Mae’n mynd yn waeth.
Mae‘r cynlluniau a gyflwynwyd gan fyddin yr UD yn dynodi yn benodol eu bod am adeiladu gorsaf radar y gellid ei gweld ar y gorwel o draeth Niwgwl a harbwr Solfach. Digon o ysgytwad i chi?
Ac yn waeth byth.
Ar ben hynny, mae amwyster a diffyg eglurder y cynlluniau yn awgrymu y gallai’r rhwydwaith dysglau radar rychwantu gofod o 1 cilometr (10 cae pêl-droed) ac ymestyn dros orwelion Maes Awyr Tŷ-ddewi o bosib, os nad at Fynyddoedd y Preseli draw!
Yn gynnar ym 1990, yn wyneb y bwriad i sefydlu gorsaf radar dros-y-gorwel debyg iawn i gynlluniau DARC heddiw, daeth trigolion lleol Tregroes, Solfach a Thŷ-ddewi at ei gilydd i greu PARC: Mudiad Sir Benfro Yn Erbyn y Radar—ac erbyn 1991, yn dilyn ymgyrch genedlaethol anferth a orfododd y Prif Weinidog ar y pryd, Margaret Thatcher i ddiddymu’r cynllun radar, fe enillodd PARC, gan orchfygu’r rhaglen radar yn gyfangwbl.
Y newyddion da yw fod PARC yn ei ôl. Rŷn ni yma gyda chenhedlaeth newydd, pwrpas newydd, a brwydr newydd rŷn ni’n barod i’w hennill.
Yma yn Sir Benfro, rŷn ni wastad wedi bod yn bobl sy’n sefyll dros ein tir y funud y cwyd bygythiad. Fe heriwyd yWeinyddiaeth Amddiffyd (WA), trechwyd byddin yr UD, a gyda’ch help chi, fe drechwn ni DARC hefyd.
Fe safodd pobl gyda’i gilydd bryd hynny. Mae’n bryd sefyll gyda’n gilydd nawr!
Mae astudiaethau ymchwil gwyddonol yn y DU, yr UD, Rhufain a De Korea (i enwi ond ychydig) yn rhan o gasgliad o filoedd o astudiaethau sy’n dangos un peth: bod pobl sy’n byw yn agos at ffynonellau ymbelydredd amledd-radio dwys (tebyg i DARC) yn wynebu risg sylweddol a chynyddol o ganser, yn enwedig lewcemia.
Mae hyd yn oed byddin yr UD, sy’n gyfrifol am DARC, wedi gorfod cydnabod hynny, trwy eu hastudiaethau o staff sydd wedi cael canser tra’n gweithio gydag offer radar: a hefyd yr holl iawndal y mae wedi gorfod ei dalu i ddioddefwyr.
Ond megis dechrau yw hyn. Mae’r broses frwnt o adeiladu fferm radar enfawr 27-dysgl, hefyd yn bygwth difwyno a gwenwyno dŵr daear â gwerth degawdau o lygredd graddfa-filwrol, gan gynnwys radon, wraniwm a Strontiwm-90, a gladdwyd ar safle Breudeth.
A gyda’r cwmni dŵr preifat sy’n gyfrifol am ddŵr y safle wedi gorfod ymddiheuro lawer gwaith i drigolion sy’n byw yn agos at safleodd milwrol eraill y WA am lygru eu dŵr yfed, a hynny â halogion y mae’r WA yn gwrthod datgelu eu natur, gallwn fod yn glir am un peth:
Byddai radar DARC yn drychineb yn aros i ddigwydd.
Darllenwch ymlaen i ddarganfod mwy!
Paratowch i deimlo’n sâl: edrychwch ar ein lluniau-gwneud o’r hyn a wnâi 27 dysgl radar dros ardal o gilometr gyfan i orwelion Niwgwl, Solfach, Traethmawr, Penycwm, Y Garn, Trefgarn Owen, Llan-lwy a Threffynnon. Stumog yn corddi eto?
Honir y bydd DARC yn creu 100 o swyddi, ond 60 swydd fyddai yna ar unrhyw amser, a’r rheini gan fwyaf i arbenigwyr Americanaidd yn hytrach nag i bobl leol, a’r cwbl yn rhan o broses fydd yn arwain at golli 300 o swyddi lleol wrth i Breudeth gau – colled aruthrol.
Yn hytrach na cholli swyddi, mae gan PARC awgrym gwell o lawer ar gyfer y safle y byddant yn ei adael ar eu hôl. Y tro diwethaf y gadawodd y fyddin wersyll Breudeth, sefydlwyd Parc Menter Breudeth, ac mae busnes yn ffynnu yno.
Pam na ellir gwneud y gwersyll gwag yn hyb anferth i ysgogi busnesau lleol newydd, gan gynyddu ffyniant ac incwm o dwristiaeth—yn hytrach na gadael I DARC eu difetha ill dau?
Byddai‘n ffordd arall o warchod yr amrywiaeth enfawr o rywogaethau anifeiliaid a phlanhigion o amgylch safle Breudeth, rhai ohonynt yn brin ac yn nodedig iawn. Byddai radar DARC yn dinistrio’r cynefinoedd naturiol hyn lle maent yn byw a ffynnu fel rhan o’n cymuned a’n hecoleg leol, a’u troi’n lleiniau di-fywyd mewn byd lle mae angen i’r gwrthwyneb llwyr i ddigwydd.
Darllenwch ymlaen i weld y lluniau , a dysgu sut rŷn ni’n ymladd yn ôl!
Mae’r system sganio’r gofod yma yn ymgais gan Washington i’n twyllo ni yma yn Sir Benfro am wir bwrpas DARC, sef i hwyluso’r bwriad o ymosod ar loerennau gwledydd eraill yn y gofod.
Ar wahan i fod yn weithred ymosodol rhyngwladol y mae‘r rhan fwyaf o wledydd y byd yn y Cenhedloedd Unedig wedi pleidleisio yn ei erbyn, mae DARC, trwy ei fygythiad o greu llwyth o sbwriel peryglus yn y gofod, yn creu perygl unigryw.
Mae gwyddonwyr yn prysur rybuddio y gallai’r lloerennau a ddinistrir, diolch i wybodaeth dargedu a ddarperir gan DARC, arwain at adwaith cadwynol a allai greu cwmwl marwol o deilchion lloerennau mor fawr fel y byddai’n atal dynoliaeth rhag dychwelyd i’r gofod, am ddegawdau, o bosib.
Mae’r UD, sydd mor ddiglem nes cyfeirio yn ei adroddiad cwmpasu at Dŷ-ddewi ac Abertawe fel ‘y trefi agosaf’ (wir yr?), fel pe bai’n credu mai dim ond rhyw glwstwr bach o ffermydd digyswllt, dibwys sydd yma ym mro Dewi, yn hytrach nag ardal boblog ac un brif gyrchfannau twristaidd mwyaf allweddol Cymru. A rŷn ni yma i’w goleuo!
Darllenwch ymlaen i ddarganfod mwy!
